Hermetizm: Evrenin Gizli Dili ve Kadim Bilgelik

Dışarıdan bakınca hayat dağınık görünür. Oysa çok eski bir öğreti, sabah doğan güneşle gece yarısı aklınızdan geçen belirsiz bir düşünce arasında bile görünmez bir bağ olduğunu söyler. Biz çoğu olaya “tesadüf” deyip geçeriz; bu öğreti aynı olaylarda büyük bir düzenin işlediğini görür. Bu düzenin adı Hermetizm.

Bu yazıda Hermes Trismegistus‘u ve ona bağlanan mirası anlatıyoruz. Adı “Üç Kere Büyük Hermes” demek. Eski Mısır’ın bilgelik ve yazı tanrısı Thoth ile Yunanlıların haberci tanrısı Hermes‘in birleşmesinden doğan bir figür bu. Hermetizm yalnızca eski bir felsefe değil. Rönesans döneminde, yani 15. ve 16. yüzyıllarda İtalyan düşünürler Marsilio Ficino, Pico della Mirandola ve Giordano Bruno bu öğretiden etkilendi; evrenin düzenini anlamak isteyenler yüzyıllardır bu metinlere başvuruyor. Yazıda iki kaynağı ayrı tutuyoruz: yedi ilkeyi anlatan modern kitap Kybalion ile çok daha eski Hermetik metinler.

Makrokozmos ve Mikrokozmos: Büyük Resim ve Biz

Hermetizmin en bilinen sözü şu: “Yukarıda ne varsa, aşağıda da o vardır; aşağıda ne varsa, yukarıda da o vardır.” İngilizcesi “As above, so below”. Söz, Zümrüt Levha’dan geliyor. Zümrüt Levha, Hermes’e bağlanan kısa bir metin; Latince adı Tabula Smaragdina. Metin Orta Çağ’da Arapçadan Latinceye geçti ve simya yazarlarının temel kaynaklarından biri oldu. Simya, metalleri altına çevirmeyi deneyen ve aynı zamanda ruhu arındırmayı hedefleyen eski bir uygulama.

Söz, Makrokozmos ile Mikrokozmos arasındaki bağı anlatır. Makrokozmos büyük evren, Mikrokozmos insan demek. Evren dev bir insana, insan da küçük bir evrene benzer. Gökyüzündeki hareketlerle ruhumuzdaki gelgitler birbirinden bağımsız değil; aynı müziğin farklı oktavlardaki notaları gibiler. Hermetik gelenekte yedi gezegen bu bağın en açık örneği. Poimandres adlı metinde ruh yükselirken her gezegen küresine bir huyunu bırakır. Yani gökteki yedi küre, insanın içindeki yedi eğilime karşılık gelir. Kendini tanımak da bu yüzden Tanrı’ya giden yol sayılır. Poimandres’e göre kendini tanıyan insan Tanrı’ya ulaşır (19. ve 21. bölümler). İnsan evrenin kenara atılmış bir parçası değil, onun özünü taşıyan bir varlık.

Evrenin İşleyiş Kılavuzu: 7 Hermetik İlke (Kybalion)

Kybalion‘u 1908’de Chicago’da “Üç İnisye” takma adıyla bir grup yayımladı. İnisye, gizli bir öğretiye kabul edilmiş kişi demek. Yazar olarak William Walker Atkinson’ın adı geçiyor. Kitap, Hermes’ten süregelen sözlü bir geleneği yorumladığını söylüyor ve Hermetik düşünceyi yedi ilkede topluyor. Kybalion, modern Hermetizm’in (Yeni Hermetizm) temel kitabı; yani yazının ilerisinde anlatacağımız kadim metinlerden ayrı bir kaynak. Yedi ilke, hayatı ve zihni yönetmek için pratik anahtarlar sunuyor:

1. Zihinsellik İlkesi: Her Şey Zihindir

“Bütün Zihindir; Evren Zihinseldir.”

Her şeyin kökeninde “Bütün” dediğimiz sonsuz kaynağın zihni var. Bir mimar binayı yapmadan önce onu zihninde tasarlar; evren de ilahi bir zihnin tasarımı. Kybalion, madde, enerji, zihin ve ruh arasındaki farkın cins farkı olmadığını söyler: hepsi aynı kaynağın farklı titreşim dereceleri. Bu ilke dış dünya ile iç dünyamız arasında bir bağ kurar. Gerçekliğimizi düşüncelerimizle şekillendiriyoruz.

2. Tekabül (Karşılık) İlkesi: Yukarısı Aşağısı Gibi

“Yukarıda ne varsa, aşağıda o vardır.”

Fiziksel, zihinsel ve ruhsal düzlemler arasında bir uyum var. Bir düzlemin yasası ötekinde de işler; bu yüzden bilinmeyeni bilinenden okuyabiliriz. Evrenin sırlarını anlamak isteyen biri kendi insan doğasına ya da bir bitkinin büyümesine bakabilir. Büyük olan küçükte, küçük olan büyükte görünür.

3. Titreşim İlkesi: Her Şey Hareket Eder

“Hiçbir şey durmaz; her şey hareket eder; her şey titreşir.”

Kybalion’a göre madde, enerji, zihin ve ruh arasındaki fark titreşimin hızından ve biçiminden gelir. Ruh bir uçta, en kaba madde öbür uçta durur; arada sayısız derece var. Modern fizik de buna benzer bir şey gösteriyor: en sert görünen katı cismin atomları bile yerinde durmaz, sürekli titreşir. Kybalion bu fikri zihne de uzatır. Her düşüncenin ve her duygunun kendi titreşimi olduğunu söyler.

Uygulamada bu şu demek: Kybalion’a göre iradenizle zihninizi istediğiniz dereceye “kutuplandırarak” ruh hâllerinize hükmedebilirsiniz. Kitap bu sanata Zihinsel Dönüşüm diyor. Kitabın bir özdeyişi şöyle: “Titreşim ilkesini anlayan, güç asasını eline almıştır.”

4. Kutupluluk İlkesi: Her Şeyin İki Ucu Var

“Her şey çifttir; her şeyin kutupları vardır.”

Sıcak ile soğuk farklı iki şey değil, ısının iki ucu. Termometrede sıcağın bittiği, soğuğun başladığı bir nokta yok; hepsi derece farkı. Sevgi ile nefret, cesaret ile korku da aynı ölçeğin iki ucu. Kybalion bu yüzden duyguyu bastırmayı değil, ucunu değiştirmeyi öğütler. Kitaba göre Hermetik simya metali değil zihinsel durumları dönüştürür: nefret sevgiye, korku cesarete dönebilir. Bu dönüşüm aynı ölçeğin içinde olur; korku doğrudan sevgiye değil, cesarete döner.

5. Ritim İlkesi: Gelgit ve Sarkaç

“Her şey dışarı ve içeri akar; her şeyin gelgitleri vardır.”

Evrende sarkaç gibi bir hareket işler. İmparatorluklar yükselip çöker, mevsimler döner, duygularımız dalgalanır. Sarkaç sağa ne kadar savrulursa sola da o kadar savrulur; Kybalion buna Denge Yasası diyor.

Uygulamada bu şu demek: Hermetik usta Nötralizasyon Yasası’nı kullanır. Bilincini daha yüksek bir düzeye çeker; sarkacın geri savrulması onun altından geçer, kendisi etkilenmez. Böylece ruh hâlindeki iniş çıkışların yıkıcı etkisinden kurtulur ve dengede kalır. Sarkaç durmaz, ama usta onunla birlikte sürüklenmek zorunda kalmaz.

6. Sebep ve Sonuç İlkesi: Tesadüf Yok

“Her sebebin bir sonucu, her sonucun bir sebebi vardır.”

Kybalion’a göre “şans” dediğimiz şey, henüz tanımadığımız bir yasanın adı. Evrende kaos yok.

Uygulamada bu şu demek: Çoğu insan hayatın ve çevrenin sonucu gibi yaşar, bir piyon gibi sürüklenir. Hermetik öğreti sebep olmaya çağırır. Hayat satrancında piyon değil oyuncu olmak, olaylara maruz kalmak yerine olayı başlatan irade olmak asıl iş.

7. Cinsiyet İlkesi: Eril ve Dişil Denge

“Cinsiyet her şeydedir; her şey eril ve dişil ilkelere sahiptir.”

Bu ilke biyolojik cinsiyetin ötesine geçer. Fiziksel düzlemde cinsiyet olarak görünür; zihinsel düzlemde ise “Ben” ve “Beni” olarak. Eril ilke olan “Ben” iradeyle yönlendirir; dişil ilke olan “Beni” düşünceleri ve imgeleri üretir. Yaratım ikisinin birlikte çalışmasıyla olur. İrade devreye girmezse hayal gücü dışarıdan gelen izlenimlerin yankısına döner. Hermetik ve simya geleneği, iç dünyadaki eril ve dişil ilkenin uyumunu ruhsal bütünlük sayar. Bu birleşmeye Latince “coniunctio”, yani “birleşme” der.

Kadim Hermetik Metinler: Corpus Hermeticum, Asclepius ve Nag Hammadi

Hermetizmin asıl kaynağı Corpus Hermeticum. Adı “Hermetik Metinler Derlemesi” demek. Bu metinler MS 1. ile 3. yüzyıl arasında, Roma yönetimindeki Mısır’da Yunanca yazıldı; Mısır tapınak geleneğinin ve Yunan felsefesinin izlerini taşıyor. Batı Avrupa’da unutulan derleme Doğu Roma’nın (Bizans) kütüphanelerinde yaşadı. Yaklaşık 1460’ta İtalya’nın Floransa şehrine ulaştı. Şehrin hâkimi, zengin bankacı Cosimo de’ Medici, Marsilio Ficino’ya Platon çevirisini bırakıp bu metinleri çevirtti. Ficino çeviriyi 1463’te bitirdi, kitap 1471’de basıldı. Rönesans bu metinleri Musa’dan da eski sanıyordu. 1614’te dil bilimci Isaac Casaubon metinlerin dilini ve üslubunu inceledi ve bunların çok daha geç, yani Roma döneminde yazıldığını gösterdi. Asclepius ve Nag Hammadi’deki Hermetik metin ise Corpus Hermeticum’un dışında kalan ayrı eserler; ama aynı gelenekten çıkıyorlar.

Poimandres: Evrenin Zihni ile Buluşma

Derlemenin ilk metni olan Poimandres, Hermes’in uykuya benzer bir durumda gördüğü vizyonu anlatır. Bedeninin duyuları durur; karşısına kendini “İnsanların Çobanı” ve Yüce Akıl olarak tanıtan dev bir varlık çıkar. Metin ilk insanın yaratılışını anlatır: İnsan Tanrı’nın suretinde doğar, aşağıdaki doğaya bakar, onu sever ve ona iner. Düşüşü itaatsizlik değil aşk başlatır. Bu yüzden insanın iki yönü var: bedeniyle ölümlü, özüyle ölümsüz. İnsan yedi yöneticinin, yani gezegen küreleriyle kaderin hükmü altına girer.

Kurtuluşun yolu gnosis, yani Tanrı’yı derinden bilmek. Poimandres insanları sarhoşluktan, uykudan ve Tanrı’yı bilmemekten uyanmaya çağırır. Aklı olan insan kendini Işık ve Hayat’tan gelen biri olarak tanır ve oraya döner. Ölümden sonraki yükselişte ruh yedi küreden geçerken her birine bir huyunu bırakır: büyüme ve azalma gücünü, kötü tasarılarını, arzuların hilesini, hükmetme kibrini, haddini aşan cüretini, haksız kazanç hırsını ve aldatıcı yalanını. Sonra sekizinci küreye çıkar ve orada Baba’ya ilahi söyler.

Asclepius: İnsanın Tanrısal Gücü

Asclepius, Hermes’in öğrencileri Asclepius, Tat ve Ammon ile yaptığı konuşmayı anlatır. Yunanca aslı kayıp; metin bugüne yalnızca Latince çevirisiyle ulaştı. Metin insanı “büyük bir mucize” olarak tanımlar: insan hem ilahi hem ölümlü. En çarpıcı bölümü insanın “tanrı yapıcı” gücünü anlatır. Mısırlı rahipler tanrı heykellerine ruhlar çağırıp onları canlandırırdı; Hermes bunu insanın ilahi olanı şekillendirme gücü olarak açıklar. Ficino da yıldızların gücünü çağırmaya dayanan büyü anlayışını Asclepius’taki bu bölümlere dayandırdı.

Sekizinci ve Dokuzuncu Üzerine Söylev: Sessizlikte Yükseliş

Bu Hermetik metin, Mısır’da bulunan Nag Hammadi kütüphanesinin altıncı kitabında (Codex VI) yer alıyor. MS 3. yüzyıla ya da daha eskiye tarihleniyor ve bir görü yolculuğuna çıkış töreninin anlatımı. Oğul, babası Hermes Trismegistus’a, onu önce sekizinci küreye, sonra dokuzuncu küreye çıkarma sözünü hatırlatır. Yedi gezegen küresini zaten geçmişlerdir; vizyon yedinin ötesinde başlar. Sekizinci ve dokuzuncu küre, bu yedi küreyi aşan göksel katlar. Sekizinci kürenin ruhları ve melekleri sessizlikte ilahi söyler. Hermes, görüyü artık anlatmamalarını söyler: dil bu deneyimi taşıyamaz, Tanrı’ya sözsüz, sessizlikte seslenilir. Metin, bu kitabın Diospolis tapınağı için hiyeroglif yazıyla firuze taş levhalar üzerine yazılmasını emreder ve adını “Sekizinci Dokuzuncuyu Açığa Çıkarır” koyar.

Son Söz

Hermetik felsefe, kütüphane raflarında kalan kuru bir bilgi yığını değil; kaosun ortasında kendi merkezini bulmak isteyen modern insan için yaşayan bir harita.

Kybalion’un özdeyişi şöyle diyor: “Öğrencinin kulakları duymaya hazır olduğunda, onları bilgelikle doldurmak için dudaklar gelir.”

Yazıyı buraya kadar okuduysanız, kulaklarınız hazır demektir.

Kaynaklar

1. The Kybalion (Three Initiates) – Internet Sacred Text Archive
2. The Corpus Hermeticum and Hermetic Tradition – Gnostic Society Library
3. Poimandres, the Shepherd of Men (Corpus Hermeticum I) – G.R.S. Mead çevirisi
4. The Perfect Sermon, or the Asclepius – G.R.S. Mead çevirisi
5. The Discourse on the Eighth and Ninth – The Nag Hammadi Library
6. A Dark Side of the Renaissance – The New York Review of Books

Yazıda bir hata mı gördün? Bize bildir