Neden evlatlığı Zeyd’in eşi Zeynep ile evlendi?
İslam tarihi (Siyer) ve Kur’an-ı Kerim’in (Ahzâb Suresi) kesin beyanlarına göre; Hz. Muhammed’in (s.a.v.) eski evlatlığı Zeyd bin Harise’nin boşadığı eşi Hz. Zeynep bint Cahş ile evlenmesinin temel nedeni kişisel bir tercih değil, Cahiliye dönemine ait çok köklü ve yanlış bir toplumsal tabuyu yıkmak için gelen doğrudan ilahi bir emirdir (Allah’ın hükmüdür). Konunun arka planı, fıkhî gerekçesi ve tüm detayları şunlardır:
1. Cahiliye Dönemi ‘Evlatlık’ Tabusunun Yıkılması
İslamiyet öncesi Arap toplumunda ‘evlat edinme’ (tebennî) kurumu vardı ve evlat edinilen bir çocuk, biyolojik bir çocukla yüzde yüz aynı statüde sayılırdı. Kişi evlatlığının öz babası kabul edilir, evlatlığın boşadığı bir kadın da tıpkı ‘öz oğlun karısı/gelin’ gibi sonsuza dek haram (mahrem) sayılırdı. İslam dini, Ahzâb Suresi 4. ve 5. ayetleriyle bu soy karışıklığını iptal etti; evlatlıkların öz çocuk olmadığını, onları kendi babalarının isimleriyle çağırmak gerektiğini ve koruyucu aileliğin soy bağını (biyolojik genetiği) değiştirmeyeceğini ilan etti. Ancak Arap toplumunda bu tabu o kadar güçlüydü ki, sadece ayet inmesiyle yıkılamazdı. Bu tabunun fiilen ve kalıcı olarak yıkılması için bizzat toplumun lideri (Peygamber) tarafından uygulamalı olarak gösterilmesi gerekiyordu.
2. Zeyd ve Zeynep’in Uyumsuz Evliliğinin Arka Planı
Hz. Zeynep, Peygamber Efendimiz’in öz halasının kızıydı (kuzeniydi) ve Mekke’nin en asil ailelerinden birine mensuptu. Zeyd ise eski bir köleydi. Peygamber Efendimiz, İslam’daki sınıf ayrımını, köle-efendi ve asalet kibrini yıkmak için öz kuzeni olan asil Zeynep’i, eski bir köle olan Zeyd ile bizzat kendisi evlendirmişti. Ancak bu evlilik en başından beri hiç yürümedi. Zeynep’in soylu geçmişi ile Zeyd’in kölelik geçmişi uyuşmadı, aralarında sürekli şiddetli geçimsizlik yaşandı. Zeyd (r.a.) defalarca Peygamberimize gelerek ‘Ben eşimden boşanmak istiyorum, anlaşamıyoruz’ diyerek şikayette bulundu.
3. Peygamberimizin Çekincesi ve İlahi Uyarı (Ahzâb Suresi 37. Ayet)
Zeyd boşanmak istediğinde, Peygamberimiz vahiy yoluyla bu evliliğin biteceğini ve evlatlık tabusunun yıkılması için Zeynep’le evlendirilmekle emrolunacağını önceden biliyordu. Ancak o günkü toplumda ‘Muhammed oğlunun karısıyla evlendi!’ şeklinde çıkacak devasa iftiralardan ve dedikodulardan çekindiği için Zeyd’e sürekli: ‘Eşini tut, Allah’tan kork (boşanma)’ diyordu. Bunun üzerine Kur’an’ın en net ayetlerinden biri olan Ahzâb 37 indi ve Allah (c.c.), Peygamberimizi insanlardan çekindiği için şöyle uyardı: ‘İnsanlardan çekiniyordun, oysa asıl çekinmen gereken Allah’tır. Zeyd o kadından ilişiğini kesince (boşayınca) biz onu sana nikahladık ki, evlatlıkları eşlerini boşadıklarında müminlere bir zorluk (haramlık) olmasın…’
4. Hukuki ve Fıkhî Sonuç
Bu evlilik bizzat Kur’an ayetiyle gökte (Allah tarafından) kıyılmış eşsiz bir nikahtır. Bu evliliğin fıkhî sonucu şudur: İslam’da kimsesiz bir çocuğa bakmak, ona koruyucu aile olmak devasa bir sevaptır ve teşvik edilir. Ancak bu hukuki durum, o çocuğu kişinin ‘biyolojik öz evladı’ yapmaz. Arada kan bağı (genetik bağ) veya süt bağı yoksa, evlatlığın eşi, koruyucu babaya dinen ‘gelin’ veya ‘mahrem’ olmaz. İşte bu evrensel hukuk kuralının yeryüzündeki uygulamalı ilk adımı ve kanıtı bu evliliktir.
Yazıda bir hata mı gördün? Bize bildir
