İlk Çocuğu Kardeşe Hazırlama Psikolojisi

Evine yeni bir ruh geliyor ve ilk çocuğunu buna hazırlamak istiyorsun. İlk çocuğu kardeşe hazırlama psikolojisi ve yöntemleri hakkında okumaya başlaman çok yerinde bir adım. Çünkü mesele bir odayı ya da oyuncakları paylaşmak değil, sevgiyi paylaşmak. Gündüz “Kardeşin geliyor, çok eğleneceksiniz” dediğinde çocuğun başını sallar. Ama içinde başka bir soru döner: “Beni hâlâ seviyor mu?” Bu soruya asıl cevabı akşam, çocuk uykuya geçerken verebilirsin.

Alfred Adler, Tahttan İndirilme Sendromu ve İlk Çocuk

Alfred Adler, Avusturyalı bir psikiyatristti ve bireysel psikolojinin kurucusu sayılır. Ailedeki doğum sırasını çok önemsedi. İlk çocuk bir süre evin tek çocuğu olur ve bütün ilgi ondadır. İkinci çocuk gelince bu ilgi bölünür. Adler bu duruma tahttan indirilme (dethronement) dedi. Bugün insanlar buna sık sık “tahttan indirilme sendromu” diyor. Adler bunu bir hastalık olarak anlatmadı. Anlattığı şey, ilk çocuğun yerini kaybettiğini hissetmesiydi.

Alfred Adler tahttan indirilme sendromu ve ilk çocuk ilişkisinde en önemli nokta şu: Çocuk krallığını, yani annesinin sevgisini kaybetmekten korkar. Bu korkuyu sözle söyleyemez, davranışla gösterir. Geceleri alt ıslatır, bıraktığı biberonu ister, bebek gibi konuşur, huysuzlaşır ve öfke nöbetleri geçirir. Bunlara gerileme (regresyon) denir. Çok yaygındır ve çocuk yeni düzene alışınca geçer. Çocuğun asıl derdi şu: “Beni hâlâ seviyor musun?” Bu soruya cevap vermek senin elinde.

Hipnopedi (Uykuda Telkin) ve Çocuklarda Teta Beyin Dalgaları

Hipnopedi, uyuyan birine telkin vererek bir şey öğretmeye çalışmaktır. Ama uyku derinleştikçe duyduklarını tutmaz. Kayda geçen kısım, çocuğun uykuya dalmadan hemen önceki yarı uyanık dakikalarıdır. Bu yüzden hipnopedi (uykuda telkin) ve çocuklarda teta beyin dalgaları konusunda doğru zamanı bilmek her şeyi belirler.

Uykuya dalarken beyin dalgaları yavaşlar. Uyanıkken hızlı beta dalgaları çalışır, gevşeyince alfa dalgaları gelir, uykunun hemen başında teta dalgaları görülür. Çocuklarda bu geçiş hızlıdır. Teta evresinin ardından çocuk kısa sürede derin uykuya (delta dalgaları) iner. Gecenin ilk üçte biri çoğunlukla derin uykudur. Derin uykudaki çocuğa fısıldadığın cümle ona ulaşmaz. Cümlelerin yerine ulaşacağı yer, uyku kapısının önündeki o yarı uyanık dakikalardır.

• Zamanlama: Çocuk yatağa girip nefesi yavaşladığında, gözleri kapanmaya başladığında ama henüz tamamen dalmadığında başla. Bedeni tamamen gevşemişse geç kaldın. Ertesi akşam birkaç dakika erken başla.
• Ses tonu: Yavaş, yumuşak ve her gece aynı tonda fısılda. Aynı ses, aynı cümleler çocuğa “güvendeyim” dedirtir.
• Temas: Elini göğsünün ortasına, yani kalp çakrasının (Anahata) bulunduğu yere, ya da iki kaşının arasına, yani üçüncü gözün (Ajna) bulunduğu yere hafifçe koy.

Uykuya geçiş anını sen de yumuşatmak istersen beden tarama ile derin uyku meditasyonu yazımıza göz atabilirsin.

“Sen Abi/Abla Oldun” Cümlesinin Psikolojik Zararları

Herkes çocuğa “Artık abi/abla olacaksın, büyüdün” der. Sen de ağzından kaçırabilirsin. Sorun “abi” ya da “abla” kelimesi değil. Sorun, kelimenin arkasındaki mesaj: “Artık küçük değilsin, bebek olmak sana yasak.” Sen abi abla oldun cümlesinin psikolojik zararları tam burada başlar. Dört yaşındaki bir çocuk bu mesajı şöyle çevirir: “Kardeşim geldi, ben bebeklik hakkımı kaybettim.”

O zaman sevgi yerine kırgınlık doğar. Kırgınlık da çoğu zaman kardeşe yönelir. Çocuğa büyümesi gerektiğini değil, senin için hep biricik olduğunu hissettirmelisin. Bunun için birkaç şey yap:

• Bebeklik hakkını koru: “Sen hep benim bebeğimsin, bir de küçük kardeşin olacak” de.
• Bebeklik fotoğraflarına bak: Çocukla birlikte onun bebeklik fotoğraflarını izle. “Sen de böyle küçüktün, böyle seviliyordun” de.
• Davet et, zorlama: Bebeğin odasını hazırlarken ya da kıyafet seçerken ona yer aç. Yardım etmek istemezse üstüne gitme.
• Sadece ona ait zaman ayır: Her gün bebek yokmuş gibi sadece onunla oyna, onunla konuş.

Kardeş Kıskançlığını Önleyen Uyku Telkini ve Meditasyon

Kardeş kıskançlığını önleyen uyku telkini ve meditasyon, çocuğun içindeki “terk edilirim” korkusunu sevgiyle yumuşatır. Çocuk yarı uyanıkken duyduğu cümleleri bir masal gibi taşır. Çocuğuna şunları fısılda:

“Sen benim ilk göz ağrımsın. Kalbimdeki yerin hiç değişmeyecek. Evimize bir bebek geliyor, ama sevgim azalmıyor, büyüyor. Sen hep benim çok sevilen, güvende olan, biricik (çocuğun ismi)’msın. Seni olduğun gibi seviyorum.”

Bu cümleleri her gece aynı sırayla tekrar et. Zamanla kıskançlık yumuşar. Çocuk kardeşini rakip olarak değil, ailenin bir parçası olarak görmeye başlar. Telkini tek başına bırakma. Gündüz de aynı cümleleri söyle, sarıl, vakit ayır. Gece söylediğin cümle gündüz yaşadığı şeyle uyuşmazsa tutmaz.

Bedenle çalışmak istersen çocuğunla birlikte yapabileceğin hareketler için çocuk yogası yazımıza bakabilirsin.

Sevgi Bölünmez Büyür: Mum Alevi İmgelemesi

Küçük bir çocuk “sevgi bölünmez” cümlesini anlamaz. Ama görüntüyü anlar. Bu yüzden uykudan hemen önce, çocuk yarı uyanıkken ona sevgi bölünmez büyür mum alevi imgelemesi üzerine kurulu şu hikâyeyi anlat:

• “Hayal et küçüğüm… Odamızda pırıl pırıl, sıcacık bir mum yanıyor. Bu mum, benim sana olan sevgim.”
• “Sonra içeri sönük, yeni bir mum getiriyoruz. Bu da kardeşin.”
• “Yanan mumumdan yeni mumu yakıyorum.”
• “Peki ilk mumun ışığı azaldı mı? Hayır. Küçüldü mü? Hayır.”
• “Şimdi odamızda iki mum yanıyor. Oda daha aydınlık, daha sıcak.”
• “Benim sevgim de böyle. Paylaştıkça azalmaz, evimizi daha çok aydınlatır.”

Bu görüntü çocuğa şunu anlatır: Tahtını paylaşmak krallığını küçültmez, büyütür. Hikâyeyi birkaç gece art arda anlatırsan çocuk kendi başına mumları hayal etmeye başlar. İmgeleme tekniğini daha derin öğrenmek istersen imgeleme meditasyonu rehberimizi okuyabilirsin.

Sıkça Sorulan Sorular

Uyku telkini çocuğa ne zaman yapılmalıdır?
Çocuk yatağa girdikten sonra, gözleri ağırlaşıp uykuya dalmadan hemen önceki yarı uyanık dakikalarda. Derin uykuya geçtikten sonra söylediğin cümleler çocuğa ulaşmaz. Fısıltını bu geçiş anına sığdır.

Çocuğuma "sen artık abi/abla oldun" demek doğru mu?
Cümlenin arkasında "artık büyüdün, bebek gibi davranma" baskısı varsa hayır. Çocuk bunu bebeklik hakkını kaybetmek olarak duyar. Bunun yerine "Sen hep benim bebeğimsin, bir de küçük kardeşin olacak" de. Yardım etmek isterse izin ver, istemezse zorlama.

Bu yöntemleri denediğinde çocuğunun nasıl tepki verdiğini, kendin neler hissettiğini ve aklına takılan her soruyu aşağıdaki yorumlarda benimle paylaş. Senin hikâyen başka bir ailenin işine yarayabilir. Okumayı gerçekten merak ediyorum.

Kaynakça

1. Child Mind Institute. Preparing Your Child for a New Sibling.
2. American Academy of Pediatrics, HealthyChildren.org. Preparing Your Older Child for a New Baby: How to Help Siblings Adjust.
3. Stein, H. T. Alfred Adler Institute of San Francisco. Adlerian Overview of Birth Order Characteristics.
4. El Shakankiry, H. M. (2011). Sleep physiology and sleep disorders in childhood. Nature and Science of Sleep, 3, 101.
5. Simon, C. W. ve Emmons, W. H. (1956). Responses to material presented during various levels of sleep. Journal of Experimental Psychology, 51(2), 89–97.
6. Encyclopaedia Britannica. Chakra.

Yazıda bir hata mı gördün? Bize bildir