Alkarısı Nedir? Efsanesi ve Korunma Yöntemleri

Alkarısı Nedir? Kadim Kaynaklarla Efsanesi, Korunma Yöntemleri ve Gerçek Bir Vaka

Anadolu’nun neredeyse her köşesinde, yeni doğum yapmış bir kadını gece yalnız bırakmayın diye anlatılan bir kâbus var: Alkarısı. Bu yazıda onu TikTok efsaneleri ya da uydurma korku hikâyeleriyle değil, Türkolog ve halkbilimcilerin kitap ve makaleleriyle, hatta bir köyde kayıt altına alınmış gerçek anlatılarla anlatıyoruz.

Kısaca (TL;DR)

• Alkarısı, Türk halk inancında loğusa kadınlara ve yeni doğan bebeklere musallat olan, kötü niyetli dişi bir ruh/cin figürüdür.
• Kökeni İslamiyet öncesi Şamanizm’e dayanır; Orta Asya’daki hemen hemen tüm Türk topluluklarında farklı isimlerle bilinir.
• En ayırt edici özelliği ters ayaklarıdır; genelde kırmızı elbiseli, uzun tırnaklı ve dağınık saçlı tasvir edilir.
• Korunmak için loğusayı yalnız bırakmamak, demir eşya, Kur’an, kırmızı kurdele ve iğne gibi geleneksel yöntemler kullanılır.
• Kars’ın Selim ilçesine bağlı Büyük Oluklu köyünde 2023’te yapılan akademik bir saha araştırması, bu inancın hâlâ canlı olduğunu gösteriyor.

Alkarısı Nedir?

Alkarısı, Türk halk inancında yeni doğum yapmış kadınlara ve yeni doğan bebeklere musallat olduğuna inanılan, kötü niyetli dişi bir ruh. Anlatılan tasvire bakılırsa oldukça ürkütücü bir görünümü var: uzun boylu, parmakları uzun, tırnakları uzun ve bakır rengi. Yüzü çirkin ve iri, saçları siyah, uzun ve darmadağınık. Dişleri at dişi gibi iri ama seyrek. Ve en çarpıcı detay şu: ayaklarının ters olduğuna inanılıyor — yani topukları öne, parmakları arkaya bakıyor. Bu, TDV İslam Ansiklopedisi’ndeki “Alkarısı” maddesinde de doğrulanan, onu diğer tüm cin/ruh figürlerinden ayıran en belirgin özellik. Genelde kırmızı (bazen sarı ya da kara) bir elbise giyer. Su kenarlarında, ağaçlık ve ıssız yerlerde yaşadığına, geceleri loğusayı yalnız yakaladığında ciğerini yiyerek beslendiğine inanılır.

İlginç bir nokta: bu varlığın adı bölgeden bölgeye değişiyor. Al, albastı, alkarısı, al kızı, al anası, al avradı, albıs, almış, alpas, alpata, albalı, hal karısı, alvastı, albarstı, albaslı, hal henesi, al apar, almaştı, kayış ayak — bunların hepsi aslında aynı figürün farklı bölgesel isimleri. Bu ismi derleyen akademisyenler, bunun tek bir inanç kompleksinin yerel varyantları olduğunu gösteriyor.

İlk Ne Zaman Başlamış?

Bu inancın kökü, Türklerin İslamiyet öncesi dini sistemi olan Şamanizm’e dayanıyor. Konuyu en derinlemesine incelemiş isim Abdülkadir İnan. Hem 1986’da yayımladığı Tarihte ve Bugün Şamanizm kitabında, hem de doğrudan bu konuya ayırdığı “Al Ruhu Hakkında” başlıklı makalesinde (ilk olarak 1962’de yayımlanmış, sonra 1998’de derleme eserine alınmış), Alkarısı/Albastı inancının Orta Asya’daki neredeyse bütün Türk topluluklarında — Yakutlar, Kırgızlar, Kazaklar, Özbekler, Kazan Tatarları, Gökoğuzlar — ortak olarak bulunan, çok eski bir katman olduğunu gösteriyor. Bahaeddin Ögel de Türk Mitolojisi adlı kapsamlı eserinde (2010) bu figürü Türk mitolojisinin en eski tabakalarından biri olarak ele alıyor.

Burada bir ayrım yapmak lazım, çünkü kafa karıştırabilir: inancın kendisi çok eski, sözlü Şaman geleneğine kadar gidiyor. Ama bunun yazıya geçirilmesi çok daha yakın bir tarihte oldu — 20. yüzyıldaki Türkoloji ve halkbilimi araştırmalarında. Yani “kadim” olan şey inancın kendisi, akademik olarak kayda geçirilmesi değil. Bu inanç o kadar köklü ki, Türkiye Diyanet Vakfı’nın hazırladığı İslam Ansiklopedisi’nde bile Abdurrahman Küçük imzalı ayrı bir “Alkarısı” maddesi var (1989). Bu da gösteriyor ki İslamlaşma sürecinden sonra bile bu inanç yok olmamış, sadece cin/ruh kategorisine dönüşerek Anadolu’da yaşamaya devam etmiş.

Bir Hikâyesi Var mı?

Alkarısı’nın kökenini anlatan, Hitit mitolojisindeki tanrı-canavar savaşları gibi tek bir “resmi” destanı yok. Onun yerine, halk anlatı geleneğinde tekrar tekrar karşımıza çıkan birkaç motif var.

Yakalanma motifi: Alkarısı’nın en sevdiği uğraşlardan birini yaparken — mesela geceleyin ahırlara girip atların yelesini örerken — yakalanabileceğine inanılıyor. Onu yakalayan kişi kaçmasın diye yakasına bir iğne saplar. Bazı anlatılarda, bu şekilde yakalanan Alkarısı canını bağışlaması karşılığında yakalayana hizmet etmeyi ya da zenginlik vermeyi teklif eder.

Sağaltma ve kovma formülleri: Bölgesel halk hekimliği geleneğinde (buna “ocaklık” sistemi deniyor), Alkarısı’nı loğusadan uzaklaştırmak için söylenen kalıp sözler var, ve bunlar kayıtlara geçmiş. Mesela şöyle bir seslenme: “Ey albastı, zalim! Koy ciğerini yerine! Zavallının canını iade et!” Bu tür sağaltma pratikleri, Cahit Öztelli’nin 1966’da yayımlanan “Albastı, Alkarısı, Koruma ve Tedavisi” adlı erken dönem halkbilimi makalesinde belgelenmiş.

İki tip Alkarısı: Kırgız-Kazak inanışına göre Alkarısı’nın iki farklı görünümü olabiliyor. Biri sarışın, cazibeli bir kadın suretinde ortaya çıkıyor; diğeri ise keçi ya da tilki gibi bir hayvan kılığına giriyor.

Bütün bu motifler tek bir “hikâye” oluşturmuyor aslında — Anadolu’nun farklı bölgelerinde (Sivas, Bingöl, Ağrı, Fırat Havzası, Eskişehir gibi) yerel varyantlarla anlatılan bir efsane kümesi bunlar. Esma Şimşek’in 2017’de AKRA Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi’nde yayımladığı derleme ve Özlem Demren’in 2018’de yayımladığı “Türk Kültüründe Bir Korku Kültü Olarak Sivas’ta Alkarısı ve Albasması İnanışı” gibi güncel saha araştırmaları da gösteriyor ki bu inanç hâlâ canlı, hâlâ sözlü olarak anlatılıyor.

Alkarısı Nedir, Ne Değildir?

Kısaca özetlemek gerekirse Alkarısı, loğusalık döneminin (doğumdan sonraki kırk gün) tehlikeli ve geçiş niteliğinde bir dönem olduğuna dair eski Türk inancının kişileştirilmiş hâli — dişi bir tehdit figürü. Peki ne değil? Sık karıştırıldığı birkaç figürle farkına bakalım.

Çarşamba Karısı Değildir

Çarşamba Karısı, evdeki yarım kalmış işlere ve belirli bir güne (çarşamba) bağlı, çocuk kaçıran ayrı bir varlık. Bazı bölgelerde halk ağzında ikisi birbirine karıştırılsa da, akademik literatür bunları ayrı figürler olarak ele alıyor.

Karabasan ya da Hıbılık ile Aynı Değildir

Göğse çöküp boğma motifi ortak olsa da, Karabasan/Hıbılık cinsiyetsiz, genel bir “uyku felci cini”. Alkarısı ise özellikle loğusa ve yenidoğanı hedef alan, çok daha ayrıntılı tasvir edilmiş, dişi bir figür.

Ümmü Sıbyan ile Akraba ama Özdeş Değildir

Ümmü Sıbyan, İslami/Arap kökenli, benzer bir işlevde — çocuklara musallat olan — bir varlık. Mehdi Rezaeı’nin 2021’de yayımladığı “Oğuz Türkçesiyle Yazılmış Bir El Yazmasında Ümmü Sıbyan’ın Tasviri” adlı makalenin de gösterdiği gibi, İslamlaşma sürecinde Alkarısı inancıyla iç içe geçmiş; bazı muska ve tılsım metinlerinde ikisi harmanlanmış durumda.

Lilith Değildir ama Sürekli Karşılaştırılır

Miyase Güzel’in 2023’te yayımlanan “İki Gotik Mitolojik Kahraman: Lilith ve Al Karısı” makalesi ve Kılıç ile Eser’in 2018’de yayımladığı “Lohusalık Sendromu’nun Eskiçağ Yakındoğu Toplumlarının Kültürlerindeki İzleri: Lilith Gerçeği” makalesi gibi çalışmalar, Alkarısı’nı doğrudan Lilith’in bir versiyonu ilan etmiyor. Bunun yerine ikisini, eski Yakındoğu ve Orta Asya kültürlerinde birbirinden bağımsız ortaya çıkmış, “doğuma ve yeni hayata düşman dişi ruh” arketipinin karşılaştırmalı iki örneği olarak ele alıyorlar.

Son bir nokta: modern tıbbi okuma, bir “açıklama” ya da “çürütme” değil, tamamen ayrı bir tartışma hattı. Bazı akademisyenler “Albasması” halk teşhisini bugünkü tıp dilindeki doğum sonrası sendromlarla ilişkilendiriyor. Bu, inancın kendisini geçersiz kılmıyor; sadece aynı fenomene iki farklı bilgi sisteminin — halk inancı ve modern tıp — nasıl farklı isimler verdiğini gösteren ayrı bir akademik tartışma.

Alkarısı’nın Derdi Nedir?

Halk inancının kendi mantığı içinde Alkarısı’nın derdi/amacı oldukça net: loğusa kadının ve yeni doğan çocuğun ciğerini yemek. Eski Türk beden sembolizminde ciğer, hayatiyetin ve can gücünün merkezi sayılan organ. Hedefi de rastgele değil — özellikle doğumdan sonraki kırk günlük dönemi seçiyor, çünkü bu dönem anne ile çocuğun henüz “bu dünyaya tam yerleşmediği”, ruhsal olarak en savunmasız kabul edildiği bir eşik zamanı.

İnan’ın “Al Ruhu Hakkında” makalesi ilginç bir nokta daha ekliyor: “Al” kökü sadece kırmızı rengi değil, eski Türk kozmolojisinde ayrı bir ruh kategorisini de (“al ruhları”) tanımlıyor olabilir. Yani Alkarısı, tek başına bir efsane kahramanı değil, çok daha geniş bir kötü ruhlar sınıflandırmasının parçası. Bazı araştırmacılar bunu, Türk mitolojisinin çocukları ve doğumu koruyan iyi tanrıçası Umay ile kutupsal bir zıtlık içinde okuyor: Umay hayatı ve yeni doğanı korurken, Alkarısı aynı eşik anını tehdit eden karanlık ikiz gibi işlev görüyor.

Korunmak İçin Ne Yapılabilir?

Anadolu’nun farklı köşelerinde kayda geçmiş, birbirini büyük ölçüde doğrulayan bir korunma pratiği var. Ayşe Başçetinçelik ve Erman Artun’un “Adana Halk Kültüründe Albasması-Alkarası” adlı saha çalışması, bunları en sistemli şekilde derleyen kaynaklardan biri.

Temel Kurallar

En temel ve her yerde tekrarlanan tedbir şu: loğusayı doğumdan sonraki kırk gün boyunca asla yalnız bırakmamak. Neredeyse bütün kaynaklarda ilk sırada bu geliyor.

• Odaya ya da yatağa özel nesneler konur: Kur’an, ayna, süpürge, makas ya da satır, bıçak ya da başka bir demir eşya, ekmek, iğne, soğan, sarımsak, elek, nazar boncuğu, kırmızı renkli eşyalar, bir kap su.
• Kapıya “al bağlamak” ya da dikenli bir çalı asmak.
• Ocaklı bir kişiye (geleneksel şifacı/hoca) ait bir eşyayı — mesela bir takke — odada bulundurmak.
• Işıkları gece boyu açık tutmak.

Bölgesel Yöntemler

Bölgeden bölgeye de küçük farklar var, ki bu da inancın tek tip olmadığını gösteren güzel bir detay.

• Gaziantep: kızıl saçlı ve iri yarı bir kadın olarak tarif edilen Al’ın pabucu alınıp tövbe ettirilirse, bir daha o aileye dokunmayacağına inanılır.
• Eskişehir: loğusanın odasına süpürge konur.
• Posof: gece dışarıdan eve gelenler anne ve çocuğun yanına alınmaz.
• Zile: ocaklının takkesi yastık altına konur, bacalar çalıyla örtülür, yatağın etrafı çullarla çevrilir, yastığa iğne sokulur, göbek kesilen bıçak ya da makas yastık altına konur, kırmızı bir bez yakılıp loğusaya koklatılır.
• Artvin: tam tersi bir mantık işler — loğusaya kırmızı renkli kıyafet giydirilmez, çevresine kalın ipler gerilir, kapıya bir kır at bağlanır.

Yakalama Yöntemi

Alkarısı’nın göğsüne ya da yakasına bir iğne saplanarak yakalanabileceğine, bu şekilde yakalanan varlığın da yakalayan kişiye hizmetkâr olacağına inanılır.

Korunulamazsa Sonuçları Neler Olabilir?

Halk inancının kendi çerçevesinde bu iş hiç de hafife alınacak türden değil. Başçetinçelik ve Artun’un derlemesinde açıkça şöyle deniyor:

Albasmasına yakalanan kadın ya ölmekte ya da sakatlanmaktadır.

Bu genel çerçevenin içinde anlatılan belirtiler ve aşamalar şöyle:

• Loğusa humması: yüksek ateşle seyreden, baygınlık ve sara nöbetine benzer kriz hâlleriyle birlikte görülen bir hastalık durumu.
• Nefes darlığı ve göğüste baskı hissi: Alkarısı’nın loğusanın göğsüne dizleriyle çöktüğüne, bu yüzden nefesinin kesildiğine inanılır.
• Sayıklama ve halüsinasyon benzeri belirtiler: kadının “değişik varlıklar” ya da kırmızı renkte şeyler görmeye başlaması.
• “Albıstar” durumu: al basmasına tutulan kişiye halk arasında “Albıstar” denir. Bu kişinin iyileşmesi için genellikle kutsal kabul edilen bir mekâna — bir “Al Ocağı”na ya da bir evliya türbesine — götürülmesi gerektiğine inanılır.

Önemli bir nokta daha var: tehdit sadece loğusa ve yenidoğanla sınırlı görülmüyor. Akademik kaynaklarda belirtildiği üzere, gerekli tedbirler alınmadığında bu varlıkların loğusaların yanı sıra diğer kadınları, genç kızları, erkekleri ve hatta atları/kısrakları da rahatsız edebileceğine inanılır. Yani halk inancındaki tehdit alanı, ilk bakışta göründüğünden çok daha geniş bir çerçeveye yayılıyor.

Meşhur Bir Vaka: Büyük Oluklu Köyü

Alkarısı’yla ilgili anlatıların gelip geçici internet efsaneleri olmadığını gösteren en güçlü örneklerden biri, Kars’ın Selim ilçesine bağlı Büyük Oluklu köyünde derlenmiş anlatı bütünü. Gözde Aydemir (Kocaeli Üniversitesi), 2023 yılında köyde yaşayan 12 kaynak kişiyle görüşmüş — doğum yılları 1954 ile 1999 arasında değişen, ilkokuldan üniversiteye kadar farklı eğitim seviyelerinden insanlar — ve bu görüşmeleri akademik bir bildiride, isim ve tarih vererek kayıt altına almış. Yani bunlar “bir arkadaşımın dedesi anlatmıştı” türü anonim hikâyeler değil, kaynağı ve tarihi belli, gerçek bir saha derlemesi.

Kılık Değiştirme ve Boğazına Çökme

Bir kadın, tanıdığı bir komşusunun kılığına bürünen Alkarısı’nın gece kapısına geldiğini, içeri almayınca üzerine çullanıp boğazına çöktüğünü anlatıyor. Kurtulmak için silah sesiyle korkutulduğu aktarılıyor.

Loğusaya Musallat Olma

Yeni doğum yapmış bir kadın evde yalnız kaldığı bir anda göğsüne bir ağırlığın çöktüğünü, bilincini kaybettiğini anlatıyor. Kendine geldiğinde beşikteki bebeğini ağlamaktan morarmış hâlde buluyor.

Yakalanma, Hizmet, Pazarlık ve Beddua

En “tamamlanmış” hikâye ise şöyle: köylülerden birinin evine giren Alkarısı yakalanıp yakasına bir iğne saplanıyor. Bu şekilde “ehlileştirilen” varlık artık o evin görünmez hizmetkârı oluyor. Bir süre sonra Alkarısı, iğneyi çıkarmaları karşılığında ev sahiplerine tükenmez bir zenginlik vaat ediyor. Aile de iğneyi çekip onu serbest bırakıyor. Ama Alkarısı giderken “Zibile bereket” diye bir beddua ediyor — yani bereket yerine pislik/bolluk-pislik demek istiyor — ve ortadan kayboluyor. Anlatıya göre o günden sonra o evin hiçbir zaman gerçek anlamda “temiz” olamadığı söyleniyor. Bu hikâye özellikle değerli, çünkü yakalama motifinin bütün aşamalarını tek bir anlatıda gösteriyor: önce yakalanıyor, sonra hizmetkâr oluyor, sonra pazarlık başlıyor, sonra serbest bırakılıyor, en sonunda da beddua ediyor. Folklorik açıdan bu tam bir “başı, ortası, sonu olan” hikâye.

Görünmez Varlığı İğneyle “Görünür” Kılmak

Bir başka anlatıda, köyde yaşlı bir adam bir ineğin danasının doğar doğmaz anormal biçimde hızla ayağa kalkıp emmeye başladığını fark ediyor. Bunun normal olmadığını düşünüp bir çuvaldız (kalın bir iğne) ve fenerle ahıra dönüyor. Danaya doğru iğneyi saplayınca — ışığın da yardımıyla — danayı tutan görünmez bir varlığı, yani Alkarısı’nı görebildiğini anlatıyor.

At Yelesi Örme

Sabaha kadar ahırdan sesler geliyor, ertesi sabah at terden sırılsıklam, nefes nefese ve yelesi büyük bir ustalıkla örülmüş hâlde bulunuyor. Köylüler bunu Alkarısı’nın gece atı “gezdirip” yelesini örmesine bağlıyor. Aydemir’in makalesinde bu örgülü at yelesinin fotoğrafı bile var.

Aydemir’in çalışması bir bilgi daha veriyor, ki en çarpıcı kısım bu: bu anlatı tek bir olay değil, köyde hâlâ hem yaşlı hem genç nesil tarafından anlatılmaya devam ediyor. Yazar bunu “21. yüzyılda hâlâ yaşayan bir korku kültü” olarak tanımlıyor. Yani Alkarısı, çoktan kapanmış, tozlu bir masal değil — saha araştırmacılarının bugün hâlâ kayıt altına alabildiği, gerçekten canlı bir inanç.

Sıkça Sorulan Sorular

Alkarısı kısaca nedir?

Alkarısı, Türk halk inancında loğusa kadınlara ve yeni doğan bebeklere musallat olduğuna, onların ciğerini yiyerek beslendiğine inanılan kötü niyetli dişi bir ruh/cin figürüdür. Kökeni İslamiyet öncesi Şamanizm’e dayanır.

Alkarısı ile Çarşamba Karısı aynı varlık mı?

Hayır. Bazı bölgelerde halk ağzında karıştırılsalar da akademik literatür bunları ayrı figürler olarak ele alır. Çarşamba Karısı, evdeki yarım kalmış işlere ve çarşamba gününe bağlı, çocuk kaçıran bir varlıktır; Alkarısı ise özellikle loğusa ve yenidoğanı hedef alır.

Albasması nedir?

Albasması (ya da al basması), Alkarısı’nın loğusa kadına ve bebeğine verdiği zarar sonucu ortaya çıktığına inanılan hastalık hâlidir. Yüksek ateş, baygınlık, nefes darlığı ve sayıklama gibi belirtilerle anlatılır.

Alkarısından nasıl korunulur?

En temel yöntem loğusayı kırk gün boyunca yalnız bırakmamaktır. Bunun yanında odada Kur’an, demir eşya, iğne, kırmızı kurdele bulundurmak, ışığı açık tutmak ve bölgeye göre değişen çeşitli geleneksel uygulamalar da korunma yöntemleri arasında sayılır.

Alkarısı'nın diğer isimleri nelerdir?

Bölgeye göre değişen çok sayıda ismi vardır: al, albastı, al kızı, al anası, al avradı, albıs, almış, alpas, alpata, albalı, hal karısı, alvastı, albarstı, albaslı, hal henesi, al apar, almaştı, kayış ayak gibi.

Alkarısı gerçek mi, yoksa sadece bir efsane mi?

Bilimsel bir varlık kanıtı yoktur; bazı araştırmacılar “albasması” hâlini modern tıptaki doğum sonrası sendromlarla ilişkilendirir. Ama bu, binlerce yıllık bir halk inancı ve kültürel bellek olarak “gerçekliğini” ortadan kaldırmaz — Kars’ın Büyük Oluklu köyünde olduğu gibi, anlatı bugün hâlâ canlı şekilde aktarılmaktadır.

Sizin ailenizde ya da köyünüzde anlatılan bir Alkarısı hikâyesi var mı? Yorumlarda mutlaka paylaşın — belki de bu yazıya sizin anlatınızla birlikte devam ederiz!

Kaynakça

• İnan, Abdülkadir. Tarihte ve Bugün Şamanizm: Materyaller ve Araştırmalar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1986.
• İnan, Abdülkadir. “Al Ruhu Hakkında.” Türk Folklor Araştırmaları, 7 (158), 1962, s. 2926; yeniden basım: Makaleler ve İncelemeler I, Ankara, 1998, s. 259-267.
• Ögel, Bahaeddin. Türk Mitolojisi (Kaynakları ve Açıklamaları ile Destanlar), C. I-II. Ankara, 2010.
• Küçük, Abdurrahman. “Alkarısı.” TDV İslâm Ansiklopedisi, İstanbul, 1989.
• Öztelli, Cahit. “Albastı, Alkarısı, Koruma ve Tedavisi.” Türk Folklor Araştırmaları, 10 (209), 1966, s. 4261-4265.
• Demren, Özlem. “Türk Kültüründe Bir Korku Kültü Olarak Sivas’ta Alkarısı ve Albasması İnanışı.” Antropoloji, S. 36, 2018, s. 1-27.
• Kılıç, Yusuf ve Eser, Elvan. “Lohusalık Sendromu (Al Ana/Alkarısı/Albastı)’nun Eskiçağ Yakındoğu Toplumlarının Kültürlerindeki İzleri: Lilith Gerçeği.” Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 5 (17), 2018, s. 29-60.
• Güzel, Miyase. “İki Gotik Mitolojik Kahraman: Lilith ve Al Karısı.” Şarkiyat Mecmuası, 42, 2023, s. 247-256.
• Rezaeı, Mehdi. “Oğuz Türkçesiyle Yazılmış Bir El Yazmasında Ümmü Sıbyan’ın Tasviri.” Millî Folklor, 17 (132), 2021, s. 114-125.
• Şimşek, Esma. “Türk Kültüründe ‘Alkarısı’ İnancı ve Bu İnanca Bağlı Olarak Anlatılan Efsaneler.” AKRA Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, 5 (12), 2017, s. 99-115.
• Kalafat, Yaşar. Doğu Anadolu’da Eski Türk İnançlarının İzleri. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 1999.
• Başçetinçelik, Ayşe ve Artun, Erman. “Adana Halk Kültüründe Albasması-Alkarası.” Adana Halk Kültürü Araştırmaları, 2011.
• Aydemir, Gözde. “Büyük Oluklu Köyü Alkarısı İnanmalarının Psikolojik ve Mitolojik Kökenine Dair Bir İnceleme.” V. Uluslararası Toplum ve Kültür Araştırmaları Sempozyumu Tam Metin Bildiriler Kitabı, Kocaeli Üniversitesi, 2023, s. 59-76.

Yazıda bir hata mı gördün? Bize bildir