Hırsızın Elinin Kesilmesi Bugün Uygulanır Mı?

İslam fıkhına, Kur’an-ı Kerim’in (Maide Suresi 38. Ayet) hükmüne ve İslam hukukçularının (fakihlerin) içtihatlarına göre hırsızlık suçunun şer’i cezası (had) el kesmektir. Ancak bu cezanın günümüzde uygulanabilirliği, fıkhın belirlediği o çok katı ‘uygulanma şartlarına’ ve ‘sosyal adalet’ zeminine bağlıdır. Konunun fıkhî detayları ve günümüzdeki durumu şunlardır:

1. Uygulanabilmesi İçin Gereken Katı Fıkhî Şartlar

İslam hukukunda hırsızın elinin kesilebilmesi için hırsızlığın sadece yapılmış olması yetmez; fıkhın aradığı ve gerçekleşmesi son derece zor olan şu şartların tamamının bir arada bulunması zorunludur:

• Koruma Altında (Hırz) Olması: Çalınan malın kilitli bir kasada, kilitli bir evde veya sıkı koruma altında bir yerde (hırzda) bulunması ve hırsızın bu kilidi/korumayı kırması gerekir. Sokakta, açıkta veya sahipsiz bırakılan bir malın çalınmasında el kesme cezası uygulanmaz; hapis veya tazmin (tazir) cezası verilir.
• Zaruret ve Açlık Olmaması: Hırsızın bu suçu açlıktan, yoksulluktan veya hayatta kalma mecburiyetinden dolayı işlememiş olması şarttır. Tok ve zengin birinin çalması ile aç birinin çalması fıkıhta asla bir tutulmaz.
• Şüphe (Şüphe-i Mülk) Bulunmaması: Çalınan mal üzerinde hırsızın zerre kadar bir hakkı veya ortaklık şüphesi olmamalıdır. (Örneğin; devlet hazinesinden çalana, babasının/akrabasının malını çalana, alacaklının borçlusundan çalmasına el kesme cezası uygulanmaz).
• Nisap Miktarı: Çalınan malın fıkhın belirlediği belli bir asgari maddi değerin (nisap) üzerinde olması şarttır. Ufak tefek, değersiz şeyler için bu ceza verilmez.

2. Hz. Ömer’in ‘Kıtlık Yılı’ İçtihadı (Cezanın Askıya Alınması)

Bu cezanın mutlak her şartta uygulanmayacağının en büyük fıkhî kanıtı Hz. Ömer’in uygulamasıdır. Hz. Ömer (r.a.), ‘Kıtlık Yılı’nda (Âmu’r-Ramâde) halkın açlık ve yoksulluk çektiği bir dönemde hırsızlık yapanların ellerini kesmemiş, Kur’an’daki bu cezayı askıya almıştır (talik). Çünkü devletin öncelikli fıkhî görevi cezalandırmak değil, vatandaşına sosyal adaleti ve refahı (aç kalmama garantisini) sunmaktır. Devlet bu garantiyi sağlayamıyorsa, o suçu işleyene en ağır cezayı veremez.

3. Günümüzde Neden Uygulanamaz?

Modern İslam hukukçularına göre günümüzde bu cezanın uygulanmasının önünde üç kesin fıkhî engel vardır:

• Sosyal Adalet Eksikliği: Günümüzde gelirin adil dağıtıldığı, zekat sisteminin kusursuz işlediği, açlığın ve yoksulluğun devlet eliyle tamamen bitirildiği ideal bir fıkhî sosyal devlet yapısı (beytülmal) mevcut değildir. Hz. Ömer’in içtihadı gereği, sosyal adaletin tam tesis edilmediği bir toplumda had cezaları uygulanamaz.
• Devlet Otoritesi Şartı: İslam fıkhında ‘Had’ cezalarını sadece ve sadece meşru devlet otoritesi (mahkeme/kadı) uygulayabilir. Bireylerin, cemaatlerin veya örgütlerin kendi başlarına şeriat kuralları uygulayıp sokakta ceza kesmesi fıkhen cinayettir, terördür (bağiliktir) ve kesinlikle haramdır.
• Caydırıcılık Amacı (Mekasıd’üş-Şeria): İslam’ın koyduğu bu cezanın temel amacı suçu daha işlenmeden ‘caydırıcılıkla’ önlemektir. Günümüzde devletlerin uyguladığı modern ceza infaz sistemleri (hapis, ağır yaptırımlar) toplum güvenliğini sağlama işlevini yerine getirdiği sürece, İslam’ın adalet ve güvenlik amacı gerçekleşmiş kabul edilir.

Yazıda bir hata mı gördün? Bize bildir