Allah’ın Birliğine Dair Akli ve Mantıki Deliller
İslam teolojisinde (Kelam ve Akaid) Allah’ın mutlak ‘Bir’ (Tevhid) olmasının aklî ve mantıki ispatları, evrenin işleyişi ve mantık kuralları üzerinden şu kesin delillerle temellendirilir:
1. Burhan-ı Temanu (Çatışma/Engelleme Delili)
Kur’an’da (Enbiya Suresi 22. Ayet) doğrudan yer alan en büyük mantık kuralıdır. Eğer evrende iki mutlak güç (iki tanrı) olsaydı, aralarında irade çatışması çıkardı. Biri bir insanın yaşamasını, diğeri ölmesini isteseydi; ya ikisinin de dediği olmazdı (ki bu ikisinin de aciz ve sınırlı olduğunu, tanrı olmadığını gösterir) ya da sadece birinin dediği olurdu (ki bu da gücü yetenin tek ve mutlak tanrı olduğunu, diğerinin zayıf kalarak yenildiğini gösterir). Evrende hiçbir kaos ve nizam bozukluğu olmaması, iradenin ve gücün mutlak olarak ‘Tek’ bir elde toplandığının ispatıdır.
2. Burhan-ı Tevvarüd (Gereksizlik/Fazlalık Delili)
Eğer iki tanrı olduğu varsayılır ve ‘hiç çatışmıyorlar, her şeyde kusursuz anlaşıyorlar’ denilirse; bu durumda bir eylemi (örneğin evreni) yaratmak için ikisinden birinin gücü ya ‘yeterlidir’ ya da ‘yetersizdir’. Eğer birinin gücü tek başına yetiyorsa, ikincisine hiçbir mantıksal ihtiyaç yoktur; ikinci tanrı gereksiz/işlevsiz kalır. İşlevsiz varlık tanrı olamaz. Eğer tek başlarına güçleri yetmiyor da ancak birleşerek/yardımlaşarak yapabiliyorlarsa, ikisi de eksik ve birbirine muhtaçtır. Muhtaç varlıklardan tanrı olamaz. Sonuç mecburen tek ve mutlak güce çıkar.
3. Vahdet-i Nizam (Sistem Bütünlüğü Delili)
Evrendeki mikro alemden (atomlar) makro aleme (galaksiler) kadar her şey birbirine kopmaz bir bağla ve matematiksel bir tasarımla bağlıdır. Gözün görmesi için güneşe, insanın yaşaması için atmosferdeki hassas gaz dengesine ihtiyaç vardır. Fizik yasaları evrenin her yerinde aynıdır. Bu birbirini tamamlayan muazzam uyum ve tekdüze işleyiş, tasarımcının birden fazla olmadığını, tüm sistemin tek bir mutlak mühendisin (iradenin) elinden çıktığını gösterir. Farklı tanrıların varlığı, evrenin farklı köşelerinde farklı fizik yasaları ve uyumsuzluklar (kaos) yaratırdı.
4. Sınır ve Sonsuzluk Mantığı
Tanrı kavramı, tanımı gereği ‘Sonsuz, mutlak ve sınırsız’ olmak zorundadır. Eğer birden fazla tanrı olsaydı, birinin mülkünün ve otoritesinin başladığı yerde diğerinin gücünün bitmesi, birbirlerine alan ve ‘sınır’ çizmeleri gerekirdi. Sınırı olan, bir alana hapsedilen ve hakimiyeti paylaşmak zorunda kalan hiçbir varlık ‘Sonsuz ve Mutlak’ olamaz. Mantıken ve matematiksel olarak ‘Mutlak Sonsuz’ sadece bir tane olabilir.
Yazıda bir hata mı gördün? Bize bildir
