Borsa oynamak caiz mi?
İslam fıkhına ve Diyanet İşleri Başkanlığı’nın güncel fetvalarına göre; borsada hisse senedi alıp satmak kural olarak caizdir. Çünkü hisse senedi almak, o şirketin sermayesine, kârına ve zararına ortak olmak demektir; bu meşru bir ticarettir. Ancak borsadaki işlemlerin helal olabilmesi için fıkhın belirlediği çok kesin şartlara ve kırmızı çizgilere uyulması zorunludur:
1. Şirketin Faaliyet Alanı (Helal Üretim/Hizmet)
Hissesini alacağınız (ortak olacağınız) şirketin faaliyet alanı İslam’a uygun olmalıdır. İçki, kumar, domuz eti üretimi/satışı yapan şirketler, faizli işlem yapan konvansiyonel bankalar veya sigorta şirketlerinin hisse senetlerini almak kesinlikle haramdır.
2. Şirketin Finansal Yapısı (Faiz Hassasiyeti ve Katılım Endeksi)
Şirket helal bir iş (örneğin gıda, teknoloji, inşaat) yapıyor olsa bile, eğer gelirlerinin çok büyük bir kısmını faizli işlemlerden elde ediyorsa veya aşırı derecede faizli borç batağındaysa bu şirkete ortak olmak fıkhen sakıncalı görülür. Bu karmaşayı çözmek için İslam iktisatçıları ‘Katılım Endeksi’ kriterlerini belirlemiştir. Bir hissenin katılım endeksine uygun olması için; şirketin faizli borçlarının toplam varlıklara oranının %33’ü, haram faaliyetlerden elde ettiği kazancın ise toplam gelirlerinin %5’ini geçmemesi gibi uluslararası fıkhî standartlar aranır. Yatırımcıların bu endeksteki hisseleri tercih etmesi dini bir sorumluluktur.
3. Kesin Haram Olan Borsa İşlemleri
Borsada ‘yatırım’ yapmak caizken, işi ‘kumara’ çeviren şu işlemler kesinlikle haramdır:
- Açığa Satış (Short Selling): İslam fıkhında bir kimsenin sahip olmadığı bir malı satması kesinlikle yasaktır. Açığa satış, elinizde olmayan hisseyi ödünç alarak satmak olduğu için fıkhen batıldır/haramdır.
- Kaldıraçlı İşlemler (Margin Trading/VİOP): Elinizdeki paradan katbekat fazlasıyla işlem yapmanıza olanak sağlayan ve aracı kurumun size faizle borç verdiği (veya garar içeren) kaldıraçlı sistemler kumar ve faiz hükmünde olup caiz değildir.
- Spekülasyon ve Manipülasyon: Bir hissenin değerini yapay yollarla (yalan haber, suni hacim) artırıp veya düşürüp başkalarını zarara uğratarak haksız kazanç elde etmek (keriz silkelemek) büyük bir kul hakkıdır ve haramdır.
Sonuç
Borsa kelime itibarıyla bir ‘oyun’ veya kumar masası değil, ticari bir ortaklık platformu olarak görülmelidir. Helal iş yapan şirketlere, katılım endeksi kurallarına uyarak kendi öz sermayenizle (kaldıraçsız ve açığa satış yapmadan) yatırım yapmak tamamen helaldir.
Yazıda bir hata mı gördün? Bize bildir
