Katılım Bankası Kâr Payı ile Faiz Farkı Nedir?

Hayır, katılım bankalarının (faizsiz bankaların) uyguladığı ‘kâr payı’ sistemi ile konvansiyonel bankaların uyguladığı ‘faiz’ (riba) sistemi fıkhî ve ekonomik olarak birbirinden tamamen farklıdır; bu sadece bir ‘isim değişikliği’ veya ‘kılıfına uydurma’ değildir. Aradaki temel farklar İslam hukukunun ticaret ve risk kurallarına dayanır:

1. İşleyişteki Temel Fark (Para Satmak vs. Mal Satmak)

• Faizli Sistem: Konvansiyonel banka size doğrudan ‘para’ verir ve verdiği parayı belirli bir vade sonunda önceden kesin olarak belirlenmiş, risksiz bir fazlalıkla (faizle) geri ister. İslam fıkhında paranın doğrudan parayla, üstelik önceden belirlenmiş bir fazlalık şartıyla satılması kesin olarak haramdır (ribadır).
• Katılım Bankası Sistemi (Murabaha): Katılım bankası size elden nakit para vermez. Almak istediğiniz bir malı (ev, araba, makine veya ham madde) satıcıdan sizin adınıza peşin olarak satın alır, kendi mülkiyetine geçirir ve üzerine kendi kârını ekleyerek size vadeli (taksitle) satar. Kur’an-ı Kerim’de ‘Allah ticareti helal, faizi (ribayı) haram kılmıştır’ (Bakara Suresi 275. ayet) buyrulur. Bir malı peşin alıp üzerine kâr koyarak vadeli satmak fıkhen tamamen meşru bir ticarettir.

2. Mevduat Toplamadaki Fark (Kâr-Zarar Ortaklığı ve Risk Şartı)

Faizli bankaya paranızı yatırdığınızda, banka size vade sonunda ne kadar getiri sağlayacağını en baştan garanti eder. Banka zarar etse bile o faizi size ödemek zorundadır (Risksiz garantili getiri).

Katılım bankasına paranızı ‘katılma hesabı’ (mudarebe/müşareke) adıyla yatırdığınızda ise banka size önceden kesin bir getiri veya anapara garantisi sunamaz. Banka sizin paranızı toplayarak reel ticari projelere yatırır. Ay veya dönem sonunda ticaretten elde edilen gerçek kâr (veya zarar), önceden belirlenen ortaklık yüzdesine göre paylaşılır. İslam fıkhında bir kazancın helal olmasının temel şartı ‘nimet-külfet dengesi’ yani ticari riske (zarar ihtimaline) ortak olmaktır.

3. ‘Oranlar Neden Faizle Aynı?’ Yanılgısı

Toplumda ‘İkisi de aynı şey, çünkü katılım bankasının kâr oranı ile diğer bankanın faiz oranı birebir aynı veya çok yakın çıkıyor’ şeklinde çok yaygın bir itiraz vardır. İslam fıkhı alimleri bu durumu şu net örnekle açıklar: İki farklı kasap düşünün. Biri eti tamamen İslami usullere göre (Besmeleyle ve şah damarını keserek) hazırlıyor, diğeri ise hayvanı boğarak (murdar/haram şekilde) öldürüyor. Helal kesim yapan kasabın, etin kilosunu haram kesim yapan kasapla ‘aynı fiyata’ satması, o helal eti haram yapmaz. Piyasada rekabet edebilmek ve hayatta kalabilmek için oranların (fiyatların) birbirine yakın veya aynı olması piyasa ekonomisinin bir sonucudur. Fıkıhta işlemin helal veya haram olmasını belirleyen şey ‘oranın miktarı’ değil, o paranın hangi akit (sözleşme) ve yolla (ticaret mi, borç mu) elde edildiğidir.

Sonuç ve Diyanet’in Fetvası

Diyanet İşleri Başkanlığı ve İslam hukuku kurullarına göre; katılım bankaları kendi içlerindeki fıkıh/danışma kurullarının onayladığı İslami sözleşmelere (ticaret, vekalet, kâr-zarar ortaklığı) harfiyen riayet ettikleri sürece, bu kurumlardan elde edilen kâr payları helaldir ve banka faizi (riba) ile kesinlikle aynı kefeye konulamaz.

Yazıda bir hata mı gördün? Bize bildir