Kadına neden mirastan yarım pay verilir?
İslam fıkhında (Miras/Ferâiz hukukunda) kadının mirastan her zaman erkeğin yarısı kadar pay aldığı bilgisi eksik ve yaygın bir yanlıştır. ‘Erkeğe iki, kadına bir pay’ kuralı sadece belirli akrabalık derecelerinde (örneğin vefat edenin oğlu ve kızı beraber mirasçı olduğunda veya erkek/kız kardeşler arasında) geçerlidir. Dinimizin bu durumlarda erkeğe iki, kadına bir pay vermesinin temel fıkhî, ekonomik ve sosyolojik gerekçeleri (hikmetleri) şunlardır:
1. Mali Yükümlülükler (Nafaka) ve Adalet Dengesi
İslam hukukunda ‘nimet-külfet dengesi’ (sorumluluğa göre hak) esastır. Ailenin tüm ekonomik yükü ve geçim derdi tamamen erkeğin omuzlarındadır. Erkek; evlendiğinde eşinin, çocuklarının ve muhtaç duruma düşerlerse anne-babasının, hatta bakacak kimsesi kalmayan kız kardeşlerinin tüm temel ihtiyaçlarını (barınma, yeme, içme, giyinme, sağlık) karşılamakla fıkhî olarak zorunludur. Kadının ise İslam hukukuna göre ailesine, eşine veya çocuklarına bakma, evin masraflarına (bir kuruş dahi) katılma zorunluluğu kesinlikle yoktur.
2. Mehir Zorunluluğu
Erkek evlenirken kadına kendi malından ‘mehir’ adında (miktarı kadının inisiyatifinde olan) zorunlu bir evlilik hediyesi ve güvence sermayesi vermek mecburiyetindedir. Kadının ise erkeğe vermek zorunda olduğu hiçbir maddi bedel yoktur.
3. Net Sermaye Hesabı (Kadının Malının Dokunulmazlığı)
Kadın mirastan aldığı 1 birimlik payı, kendi maaşını veya evlenirken aldığı mehri tamamen kendi şahsi tasarrufunda tutar; bunları ailesi için harcamaya zorlanamaz. Erkek ise mirastan aldığı 2 birimlik payın büyük bir kısmını (belki de tamamını) mehir vermek ve ailenin geçimini (nafakasını) sağlamak için mecburen harcamak zorundadır. Matematiksel olarak; erkek mirastan brüt olarak fazla alsa da, net sermaye (elinde kalan ve harcamak zorunda olmadığı para) açısından kadının elinde kalan mal çoğu zaman erkeğin elinde kalandan daha fazla veya eşit olur. İslam burada matematiksel ‘mutlak eşitlik’ yerine, sorumluluklara dayalı ‘ekonomik adalet’ ilkesini gözetmiştir.
4. Kadının Erkekle Eşit veya Daha Fazla Aldığı Durumlar
İslam miras hukukunda kadının her zaman yarım almadığı, aksine erkekle eşit aldığı (örneğin vefat edenin çocuğu varsa, vefat edenin annesi ve babası mirastan eşit olarak altıda bir oranında pay alır) veya kadının erkekten daha fazla pay aldığı pek çok farklı miras senaryosu (farklı akrabalık dereceleri) da bulunmaktadır.
Yazıda bir hata mı gördün? Bize bildir
